เวลาเกิดเหตุในงานยก คนมักคิดถึงเครนก่อน แต่ในความเป็นจริง ปัญหาส่วนใหญ่ไม่ได้อยู่ที่ตัวเครน มันอยู่ที่ของหลุด ของเอียง หรือของเสียหายเพราะการผูกมัดที่ไม่ถูก
บทความนี้อธิบายพื้นฐานที่เจ้าของงานควรเข้าใจ ไม่ใช่เพื่อให้ไปผูกเอง แต่เพื่อให้รู้ว่าต้องเตรียมข้อมูลอะไร และดูออกว่าหน้างานปลอดภัยหรือไม่
มุมสลิงเปลี่ยนแรงที่สลิงรับ
นี่คือเรื่องที่คนนอกวงการแทบไม่รู้ และเป็นสาเหตุของอุบัติเหตุจำนวนมาก
เวลาใช้สลิงสองเส้นยกของชิ้นเดียว หลายคนคิดว่าแต่ละเส้นรับน้ำหนักครึ่งหนึ่ง ซึ่งจริงเฉพาะเมื่อสลิงตั้งฉากลงมาตรงๆ เท่านั้น พอสลิงทำมุมกางออกจากกัน แรงในสลิงแต่ละเส้นจะเพิ่มขึ้น และยิ่งกางมากยิ่งเพิ่มมาก
พูดง่ายๆ คือ ยิ่งสลิงกางเป็นมุมแบนราบเท่าไหร่ แรงที่สลิงรับยิ่งสูงกว่าน้ำหนักของจริงมากเท่านั้น ของหนักเท่าเดิม แต่ถ้าผูกด้วยมุมที่แบนเกินไป สลิงอาจรับเกินพิกัดจนขาดได้
ผลในทางปฏิบัติคือ สลิงต้องยาวพอที่จะผูกโดยไม่ต้องกางแบน และของที่กว้างมากต้องใช้คานกระจายน้ำหนักช่วย ไม่ใช่ดึงสลิงให้กางออกไปให้สุด
จุดยึดต้องเป็นจุดที่รับน้ำหนักได้จริง
จุดที่คล้องสลิงต้องเป็นส่วนที่โครงสร้างของสิ่งนั้นออกแบบมาให้รับน้ำหนักได้ ไม่ใช่จุดที่คล้องสะดวก
- เครื่องจักรโรงงาน มักมีห่วงยกหรือรูยกที่ผู้ผลิตทำมาให้ ต้องใช้จุดนั้น ไม่ใช่คล้องรอบตัวเครื่อง เพราะฝาครอบและแผงข้างไม่ได้ออกแบบมารับแรง
- ถังและแท็งก์ ห่วงที่ติดมาอาจออกแบบมาสำหรับยกตอนถังเปล่าเท่านั้น ถ้ามีของอยู่ข้างในต้องคิดใหม่
- โครงสร้างเหล็กและวัสดุยาว ต้องผูกสองจุดขึ้นไปเพื่อกันแกว่งและกันงอ
- ของที่มัดรวมเป็นชุด ต้องแน่ใจว่าชุดนั้นไม่แยกออกกลางอากาศ
สิ่งที่ทีมงานต้องรู้ล่วงหน้าคือ ของชิ้นนั้นมีจุดยกที่ผู้ผลิตกำหนดไว้หรือไม่ ถ้ามี ถ่ายรูปส่งมาก่อนได้เลย
จุดศูนย์ถ่วงไม่ได้อยู่ตรงกลางเสมอ
ของหลายอย่างมีน้ำหนักไม่สมมาตร เช่น เครื่องจักรที่มีมอเตอร์อยู่ด้านเดียว ตู้ที่ของอยู่ข้างในไม่เท่ากัน หรือแท่นที่มีชิ้นส่วนหนักอยู่ปลายด้านหนึ่ง
ถ้าผูกโดยคิดว่าจุดศูนย์ถ่วงอยู่กลาง พอยกขึ้นของจะเอียงทันที ซึ่งอันตรายสองทาง ทางแรกคือของอาจไถลหลุดจากสลิง ทางที่สองคือน้ำหนักจะเทไปที่สลิงเส้นเดียวจนเกินพิกัด
วิธีจัดการคือยกขึ้นทีละนิดก่อน ดูว่าของบาลานซ์หรือไม่ แล้วปรับจุดผูกก่อนยกจริง ขั้นตอนนี้ใช้เวลาไม่กี่นาทีและตัดความเสี่ยงส่วนใหญ่ออกไป
ของที่ผิวเรียบหรือคมต้องมีตัวรอง
สลิงกับของสัมผัสกันโดยตรงมีปัญหาสองทาง ทางหนึ่งคือมุมคมของชิ้นงานบาดสลิงจนขาด อีกทางคือแรงกดของสลิงทำให้ผิวหรือขอบของชิ้นงานเสียหาย
งานที่ยกของมีมูลค่า เช่น เครื่องจักรที่มีผิวเคลือบ กระจก หรือแผงสำเร็จรูป ต้องมีตัวรองมุมและตัวรองผิว เรื่องนี้ควรแจ้งล่วงหน้าว่าของที่ยกเป็นอะไรและมีผิวที่ต้องระวังหรือไม่ เพื่อให้ทีมงานเตรียมอุปกรณ์ไปให้ครบ
ระหว่างยก ห้ามมีคนอยู่ใต้ของ
ข้อนี้เป็นกฎที่ไม่มีข้อยกเว้น ไม่ว่าจะยกสูงแค่ไหนหรือของหนักแค่ไหน พื้นที่ใต้แนวยกและรอบๆ ต้องเคลียร์คน
สิ่งที่เจ้าของงานช่วยได้คือ
- แจ้งคนงานและผู้ที่อยู่ในพื้นที่ล่วงหน้าว่าจะมีงานยกช่วงไหน
- กันพื้นที่ใต้แนวยกไม่ให้มีคนเดินผ่าน
- อย่าให้คนพยายามช่วยประคองของที่ลอยอยู่ ถ้าต้องบังคับทิศทางจะใช้เชือกนำจากระยะปลอดภัย
- ให้มีคนคนเดียวที่ทำหน้าที่ให้สัญญาณกับคนขับเครน หลายคนสั่งพร้อมกันคือความสับสนที่อันตราย
ลมกับสภาพอากาศมีผลจริง
ในภูเก็ตช่วงมรสุม ลมเป็นตัวแปรที่ต้องนับ ของที่มีพื้นผิวกว้างอย่างแผงผนัง แผ่นหลังคา หรือตู้ ทำตัวเหมือนใบเรือเมื่อลอยอยู่ในอากาศ ลมแรงทำให้ของแกว่งจนควบคุมทิศทางยาก และเพิ่มแรงด้านข้างที่เครนต้องรับ
งานยกของที่มีพื้นผิวกว้างจึงต้องดูสภาพลมด้วย ไม่ใช่ดูแค่ว่าฝนตกหรือไม่ ถ้าลมแรงเกินไป การเลื่อนไปอีกช่วงหนึ่งของวันเป็นการตัดสินใจที่ถูก ไม่ใช่การเสียเวลา
เจ้าของงานเตรียมอะไรได้บ้าง
การผูกมัดเป็นหน้าที่ของทีมงาน แต่ข้อมูลที่ทำให้ผูกได้ถูกต้องมาจากเจ้าของงาน
- น้ำหนักจริง จากป้ายสเปกหรือเอกสาร ไม่ใช่การประมาณ
- มีจุดยกที่ผู้ผลิตกำหนดไว้หรือไม่ ถ่ายรูปส่งมาก่อน
- น้ำหนักกระจายสมมาตรหรือเทไปด้านใดด้านหนึ่ง
- ผิวหรือส่วนที่บอบบางและห้ามให้สลิงกด
- ข้างในมีของหรือของเหลวหลงเหลืออยู่ไหม ของเหลวที่ไหลไปมาระหว่างยกเปลี่ยนจุดศูนย์ถ่วงกลางอากาศ
- ระยะจากจุดที่รถจอดได้ถึงจุดวาง ซึ่งกำหนดขนาดเครนคู่กับน้ำหนัก
รายละเอียดเรื่องข้อจำกัดของพื้นที่หน้างาน อ่านที่ งานยกในซอยแคบและพื้นที่จำกัด ภูเก็ตทำได้แค่ไหน ส่วนเช็คลิสต์เตรียมหน้างานทั้งหมดอยู่ที่ เตรียมหน้างานก่อนเครื่องจักรเข้า
สรุป
งานยกที่ปลอดภัยไม่ได้ขึ้นกับขนาดเครนอย่างเดียว มันขึ้นกับว่าของถูกผูกอย่างถูกวิธี ยึดที่จุดที่รับน้ำหนักได้ บาลานซ์ก่อนยกจริง และไม่มีใครอยู่ใต้แนวยก
สิ่งที่เจ้าของงานทำได้คือให้ข้อมูลที่ถูกต้องตั้งแต่ต้น โดยเฉพาะน้ำหนักจริงและจุดยกที่ผู้ผลิตกำหนด ส่งรูปของที่จะยกมาทาง LINE ให้ทีมงานดูก่อนได้ เราจะบอกได้ว่าต้องเตรียมอุปกรณ์อะไรและใช้เครนขนาดไหน ประเมินฟรี ดูรายละเอียดที่ เช่าเครน และ รถ 6 ล้อติดเครน